Arnavutluk-İşkodra Müzesinde İşkodra Sancak Beyi Ulama Paşa Tekelu’ye ait 946/1539-1540 Tarihli Hamam İnşâ Kitâbesi. Kitâbe Okuma: Müfid Yüksel

 

 

Foto: Machiel Kiel 1967

İşkodra Ulama Paşa Hamamı 1944 Tamamen Yıkılmadan Önce

Arnavutluk-İşkodra Müzesinde İşkodra Sancak Beyi Ulama Paşa Tekelu’ye ait 946/1539-1540 Tarihli Hamam İnşâ Kitâbesi. Kitâbe Okuma: Müfid Yüksel

Kitabenin Fotoğraflarını Bizimle Paylaşan Ali Osman Dilekoğlu @agahefendi__ ‘na teşekkürü borç biliriz

https://dome.mit.edu/entities/picture/44e16a4c-76b9-48b2-bee0-6c3ea1ebb00b

Ulama Bey/Paşa

 

Antalya Tekelu Sipahilerinden iken Şahkulu isyanına katılan sonra Safevilerin safına katılıp (Faruk Sümer, Safevi Devletinin Kuruluş ve Gelişmesinde Anadolu Türklerinin Rolü, TTK, 1999) Şah Tahmasb zamanında Safevi-Kızılbaş Ümerası meyanına dahil olarak Safevilerin Azerbaycan Valisi olup bilahare Tahmasb'a karşı ayaklanıp (Şah Tahmasb-ı Safevî, Tezkire, Tercüme: Dr. Hicabi Kırlangıç, Anka Yayınları, 2001) 937/1530-1531 Tarihinde Osmanlı safına geçerek bir süre için 940/1533 Tarihinde Azerbaycan ile birlikte Bitlis Hanlığı da tevcih edilip, (Şerefnâme, Şerefhân, Farsça metin, V. Veliaminof-Zernof Neşri, St. Petersburg, 1860) daha sonra Rumeli'ye kaldırılıp Arnavutluk-İşkodra Livası/Sancağı Beyi olan Ulama Paşa Tekelu'nun İşkodra'da inşa ettirdiği Hamamın tarihi bir vesika olarak çok çok önemli olan 946/1539-1540 Tarihli kitâbesini hamd olsun nihayet okuduk.

 

اولاما بك كه از نسل بهاء دين

تكه دن قوپدی شرقڭ اوردی تركين

گليجك رومه شاهنشاه عالم

اسكندريه قيلور آنوڭ لواسڭ

يپوب اول يرده بر حمّام صافي

نجه صافي همان ايينۀ چين

هواسي خوب تاريخ دلپزيردر ٩٤٦

نَخوب تاريخ معمارينه تحسين ٩٤٦

 

Ulama Beğ ki ez nesl-i Bahâ-i Dîn

Tekeden kopdı Şarkın urdı terkin

Gelicek Rûm’a Şâhinşâh-ı Âlem

İskenderiye kılur ânun livâsın

Yapup ol yerde bir hammâm-ı sâfî

Nice sâfî hemân  âyîne-i çîn

Hevâsı Hûb târih-i dil-pezîrdir 946

Ne Hûb târîh mi’mârına tahsîn 946

 

Ulama Han/Paşa Tekelu sonra Bosna Beyi olmuş, tekrar İşkodra Beyi olarak َArşiv belgelerine göre,  963/1555-56 Tarihinde orada vefat etmiştir. İşkodra'da ayrıca bir medrese ve zâviye de inşâ ettirmiştir.

 

Ulama Paşa'nın 946/1539-1540 Tarihinde Arnavutluk-İşkodra'da inşa ettirdiği resimde görülen Hamam 1944'te Arnavutluk'ta Enver Hoca rejiminde ilk yıktırılan eserlerdendir. Hamamın Kitâbesi bilahare İşkodra'daki Tarih Müzesine Kaldırılmış. Son dönemde ise resimde görülen kitâbe Müzede kaybolmuştur.

Kitâbe Fotoğrafı: Machiel Kiel, 1967

Not: Ulama Paşa Tekelu, Azerbaycan Valiliği, Bitlis Hanlığı, Bosna Beyliği, İşkodra beyliği ve Rumeli'deki eserleri ile ilgili İnşaallah Uzun Bir Makale Neşredeceğiz.

 

 

Bibliography

 

Abdi Beğ Şirâzî, 2021. Safevîler, Tekmiletu’l-Ahbâr, Tercüme ve Notlar: Doç. Dr. Şefaattin Deniz-Dr. Hasan Asadi, 2. Baskı: Bilge Kültür-Sanat, İstanbul

Allouche, Adel, 1983. The Origins and Develeopment of the Ottoman-Safavid Conflict (906-962/1500-1555), Klaus Schwarz Verlag, Berlin

Baltacı, Prof. Dr. Cahid, 2021. IV.-XVI. Asırlarda Osmanlı Medreseleri, 3. Baskı İFAV Yay. İstanbul

Bilge, Sadık Müfit, Macaristan’da Osmanlı Hakimiyetinin ve İdari Teşkilâtının Kuruluşu ve Gelişmesi

Celâlzâde Mustafa Çelebi, Tabakatu’l-memâlik ve Derecâtu’l-Mesâlik

Cenâbî Mustafa Efendi, 2025. Cenâbi’nin Şekâik Tercümesi ve Zeyli, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, İstanbul

Dağlar, Mehmed, 2016. Ulama Sultan-ı Tekelü, VAKANÜVİS- Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi/ International Journal of Historical Researches, Mart/March 2016, Yıl/Vol. 1, No. 1 ISSN: 2149-9535

Gelibolulu, Mustafa Âlî, 2024. Künhü’l-Ahbar, Cilt.5. Yay. Haz. Dr. Suat Donuk, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, İstanbul

Emecan, Prof. Feridun M. 2022. Kanuni Sultan Süleyman ve Zamanı, TTK Yay. Ankara

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yazma, Müellif hattı, Cilt: 1-9, Topkapı Sarayı müzesi Kütüphanesi B 304-307

Kızılbaşlar Tarihi, Tarih-i Kızılbaşan, 2015. Tercüme: Tufan Gündüz. Yeditepe Yay. İstanbul

Kızılbaşlığın Tarihi/Târih-i Kızılbaşiye, 2015. Tercüme, Notlar ve Tıpkıbasım: Şefaattin Deniz-Hasan Asadi, Bilge Kültür-Sanat Yay. İstanbul

Köhler, Wilhelm, 1989. Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesinde Bitlis ve Halkı, Almanca’dan Çeviren: Haydar Işık, Alan Yayıncılık, İstanbul

Kütükoğlu, Bekir, 1993. Osmanlı-İran Siyasi Münasebetleri, İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları, İstanbul

Kütükoğlu, Bekir, 1994. Vekayi’Nüvis-Makaleler, İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları, İstanbul

Lütfi Paşa, 1341. Tevârih-i Âl-i Osman, Musahhih ve Muhşi: Âlî, Matbaa-i Âmire, İstanbul

Matrakçı Nasuh, Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irakeyn, Yazma. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi Yazmaları, T 5964

Matrakçı Nasuh, 1976. Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irakeyn, TTK, Ankara

Matrakçı, Nasuh, 2019. Tarih-i Âlî Osman, Haz. Göker İnan, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, İstanbul

Muhyî-i Gülşenî, 1982. Menâkıb-ı İbrahim Gülşenî ve Şemleli-Zâde Ahmed Efendi, Şive-i Tarikat-i Gülşeniye, Hazırlayan: Tahsin Yazıcı, TTK Yayınları, Ankara

Muhyî-i Gülşenî, 2014. Menâkıb-ı İbrahim Gülşenî, Haz. Mustafa Koç-Eyüp Tanrıverdi, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, İstanbul

Nahifî Mehmed Efendi, 2019. Cevâhiru’l-Menâkib, Sokollu Mehmed Paşa’nın Hayatı, Haz. Dr. İbrahim Pazan, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yay. İstanbul

Nevizâde Atâyî, 2017. Hadâiku’ş-Şakâik, Cilt. 1-2 Haz. Dr. Suat Donuk, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yay. İstanbul

Peçevî, İbrahim, 1283. Tarih-i Peçevi, Cilt1-2, Matbaa-i Âmire, İstanbul

Sakaoğlu, Necdet, 2016. Bostanzâde Yahya, Duru Tarih, Alfa-Tarih, İstanbul.

Sümer, Prof. Dr. Faruk Sümer, 1999. Safevî Devletinin Kuruluşu ve Gelişmesinde Anadolu Türklerinin Rolü,Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara

Şah Tahmasb-ı Safevî, 2001. Tezkire, Giriş ve Çeviri: Dr. Hicabi Kırlangıç, Anka Yay. İst.

Şeref-Hân, 1005/1597. Şerefnâme, Yazma. Müellif Hattı. Oxford, Bodleian Library, MS. Elliott. 332

Şeref-Hân, 1860. Şerefnâme, Farsça Metin. Veliaminof-Zernof Neşri, St. Petersburg

The Ottoman Empire in the Reign of Suleyman the Magnificient, 1988. Ministery of Culture and Tourism of the Turkish Republic, Ankara. Volume: 1-2

 

The bibliographical items will be progressed