İstanbul’un Kaybolan Camileri: Hoca Teberrük (Yahya Güzel) Camii Ve Medresesi- Müfid Yüksel
İstanbul’un Kaybolan Camileri:
Hoca Teberrük (Yahya Güzel) Camii Ve Medresesi
Müfid Yüksel
Bu cami ile alakalı olarak Hadîkatu’l-Cevâmi’de şunlar
yazılıdır.
“Yahya Güzel Cami’î Der Kurb-ı Vefa
Bânîsi muttasılında vâkî medresesinde medfundur.
Mescid-i mezbur Unkapanı harîkinde muhterik oldukda Yeniçeri ocağından Bağdâd
Ağası olan Osman Ağa müceddeden binâ eylemişdir. Bir sene murûrunda Figân 1131
tarîhinde vefât ederek vâkıfın yanına defnolunmuştur. Minberini üç kere sâhib-i
mühr olub vefâtında Şehzâde Sultan Mehmed Cami’î kurbunda müstakil türbede
medfun olan Dâmâd İbrahîm Paşa’nın halîlesi Aişe Sultan vaz’eylemişdir.
Müşârunileyha Ayasofya kurbunda vâkî Sultan mehmed-i Sâlis türbesinde
medfunedir. Mahallesi vardır.” ( Ayvansarâyi, Hadîka, 1281:1/220; A. Nezih
Galitekin Neşri, 2001:292)
953/1546 tarihli
İstanbul Vakıfları Tahrir Defterine göre camiin bânîsi “Hoca Teberrük”
diye anılan İbrahim Hulûsî efendidir. Yine bu defterdeki kayda göre camiin inşa
tarihi hicri 881 tarihidir. Bu cami ile ilgili kayıtları naklediyoruz.[1]
Cami, 18. yüzyıl başlarında vukubulan büyük Unkapanı
yangınının ardından Yeniçeri ocağından Bağdat Ağası olan Osman Ağa tarafından
müceddeden bina olunmuştur. Osman Ağa 1131 tarihinde vefat edince camiin
haziresine defnolunmuştur. Mescid’in minberi ise Şehzade Camii yakınındaki
Daru’l-Hadisi haziresinde medfun olan ünlü Nevşehirli Damad İbrahim Paşanın
zevcesi olup, Ayasofya’da Sultan III. Mehmed türbesinde gömülü olan Aişe Sultan
koydurmuştur. Aynı yüzyıl sonlarında cami bir kez daha yangın geçirince bu def’a
Yeniçeri Ağası Sivaslı Mehmed Ağa tarafından 1200 (1785-1786) tekrar bina
olunmuştur. 19. asırda da tekrar tamirler geçiren cami en son 1317 ve 1322
tarihlerinde de tamirler geçirmiştir. Cami 31 Mayıs1334/1918 tarihindeki Vefa
yangınında yanmış olup üç duvarı kalmış, diğer kısımları arsa haline gelmiş
manifaturacılar çarşısı yapılırken bu duvarlar da tamamen ortadan kaldırılarak
izleri silinmiştir. Cami, Encümen arşivinde bulunan 11 mart 1941 tarihli
resimlere göre kıble istikametinde uzun, dikdörtgen planlı, pencere söveleri
yuvarlak, giriş kapısı sol duvarında bulunan, duvarları özensiz ve almaşık
örgülü taşlardan oluşan bir yapı olduğu görülmekte. Yapının pencerelerinden 19.
yüzyıldaki müdahalelerde ciddi mimari değişikliklere uğradığı tesbit edilebilmektedir.
(Encümen Arşivi:582). Mescid 1254 ve 1293 haritalarında Yahya Güzel sokağında
gösterilmiş. Yahya Güzel adıyla anılması bu sebepten olmuştur. (Ayverdi,1958:
26; Eyice, 1972:147-148; Eminönü Camileri, 1987:92-94, Öz, 1997:1/151) Ayrıca
yine ondokuzuncu yüzyılda buranın Yahya Güzel mahallesi olarak anıldığı, Hızır
Çelebî’nin kabrinin bulunduğu hazirede yer alan bir mezar şahidesi kitâbesinden
anlaşılmaktadır.Bu kitabede “Yahya Güzel Mahallesinde Pirinççi El-Hâcc Hüseyin
Efendinin Mahdumu” ifâdesi yer almaktadır.
Medrese ise camiin bitişiğinde olup, yukarıda
alıntıladığımız Vakıf Tahrir defterlerindeki kayda göre, 7 bâb hücre (7 Odalı)
olalarak inşa edilmiş, ve içinde sakin olacak ulemâ ve sulahânın hergün bir cüz
okumaları vakıf şartı olarak belirtilmiştir.
Çeşitli zamanlarda cami ile birlikte tamir ve yeniden ihyâ olunmuştur.
18. yüzyılda iki kez tamir görmüştür:
“XVIII. Yy. da iki def’a yandın geçiren manzûme birincide Bağdad
Yeniçeri Ağası Osman Ağa (1131/1719), ikincide Yeniçeri Ağası Sivaslı Mehmed
Ağa taraflarından (1200/1786) yeniden yaptırılmıştır. Bu yeniden inşasını tâkib eden yıllarda yapılan
bir sayımda “Dâru’l-Hadîs” olarak kaydedilen medresenin, birer kişilik 7 odası
olduğu, bir hücre sahibinin kardeşi de yanında olduğundan 8 kişinin yaşadığı
görülmektedir.” (Kütükoğlu, 2000:134-135)
صاحب البانی خواجه ابراهيم تبرّك مخلصی
جامعی اولمش خرابه گوردی بر مرد
دلير
چون سيواسی يڭچری آغاسی محمد آغا
بيتی معمور ايلدی چون يقدی بر شمع منير
في سنه ١٢٠٠ غرۀ محرم
حرّره فيضي ..
Sâhibu’l-Bâni Hâce (İbra) hîm Teberrük Mahlası
Câmi’i olmuş harâbe gördü bir merd-i dilîr
Çün Sivâsî Yeniçeri Ağası Memed Ağa
Beyti ma’mûr eyledi çün yakdıbir şem’-i münîr
Fi Sene 1200 Gurre-i Muharrem
Harrerehu Feyzi …
Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde yer alan Plan Proje Krokilere göre, 1311/1894 tarihinde harâp olan medresenin yeniden inşası için çizilen plan’da “L” biçiminde dizilmiş farklı büyüklüklerde daha önce vakfiyesinde de kaydedildiği gibi 7 oda bulunmakta bir tarafta 4 oda, gasilhane, çamaşırhâne, helâ ve iki oda arasında giriş kapısı yer almakta, diğer tarafta ise 3 oda yer almıştır. (BOA, PPK, No:281)
Bu plana rağmen, planın uygulanmayıp, medresenin yaptırılmadığı anlaşılmaktadır. 1914 kayıtlarında 4 talebe ve 1 bekçinin bulunduğu belirtilen medresenin 31 Mayıs 1334/1918 tarihindeki yangında yanıp arsa haline geldiği görülmektedir. (Kütükoğlu, 2000: 134-135) Bu yangın sırasında camiye ait meşrutanın da yandığı kaydedilmiştir.( Encümen Arşivi: 582). Ancak 1942 tarihli bu Encümen arşivi kaydında, yangın tarihi , 1324/1908) şeklinde yer amış.[2](Encümen Arşivi, ibid.) Hatta, bu kayda dayanarak Semavi Eyice de Kaybolan Ve Ortadan kalkan eserlerle ilgili makalesinde yangın tarihini 1324/1908 olarak kaydetmiştir. (Eyice, 172:149-150). Oysaki, yukarıda alıntıladığımız gibi Mehmed Ziya, İstanbul ve Boğaziçi adlı eserinde yangın tarihini gününe kadar kaydetmiştir-1334 senesi Mayısının Otuz birinci cum’a günü- . (Mehmed Ziyâ, 1336-1928: 2/55)
Ek Bölüm
5- “75. - Mahalle-i Mescid-i Hâce Teberrük
Vakf-ı Sâhibu’l-Mescid
Vâkıf-ı mezburın 881 Rebîulevvelinin evâilinde vâki’
olmış Mevlâna Mustafa b. Yusuf imzasıyle
bir vakfiyesi vardır ki mzmunı zikrolunur.
Asl-ı Vakf
Hâsıl fi Sene
Nakdiye 10.000
Hânehâ-I fevkânî 5 bâb ve bozahâne der
mahalle-i Hâce Hayruddîn mahdud Aliyyu’l-Kassâb ve Hasan ve Hacı ve İncu Hâtun
mülkleri ile 1100
Dekâkîn 4 bâb der mahalle-i Yavuz Eroğlı be nezd-i
kabân-ı Dakîk mahdud Musa Mescidi vakfı ve Harâcçi Mehmed mülki ve tarîk-i âmm
ile 804
Dükkân-ı Palamud der nezd-i Debbğhâne der kurb-ı
selhhâne 600
Hâne-i tahtânî der kurb-ı mescid-i hûd mahdud mescid-i
mezbur ve tarîk ile 600
Berâ-yı sükna-yı imam-ı mescid-i mezkur
Hânehâ-yı tahtânî 2 bâb der nezd-i mescid-i hûd mahdud
mescid ve sultan Hâtun vakfı ve tarîk
ile 600
Birinde müezzin sâkin olub biri mu’allim hâne ola
Hucerât 7 bâb der nezd-i mescid mahdud mescid ve
Sultan hâtun vakfı Ve Emîr Muslihuddin mülki ve tarîk ile
Ulemâ
ve sulehâ sâkin olub günde birer cüz’ okıyalar 600
Zâviye
der hâric-i Galata eş-Şehîre bi-Zâviye-i Gül Baba[3] hududı
vakfiyesinde mesturdur.
İki
bağ ile ve çeşmesi ile ve arz ile vakfeylemiş âyendeye ve revendeye
Zevâid-i
mevcude 2700
Yekun-i
Hâsıl Fi Sene 30504
El-Masraf
Cihet-i
İmam Fi Yevm: 2
Cihet-i
Müezzin Fi Şehr: 50
Cihet-i
Tevliyet Fi Yevm: 1
Be-cihet-i
dühn-i sirâc ve meremmet-i mescid Fi Yevm:1
Be-cihet-i
sâkinân-ı hucerât beher hücre Fi Şehr: 15
Şart-ı vâkıf: Tevliyet nefsine, ba’sehu hâkim ihtiyâr
itdüğü kimesneye olub, imam ve müezzin ve hucerâtda sâkin olanlar nâzır olalar.
Ve hucerâtda sâkin olanların her biri ikindu vaktinde birer cüz’ okıyalar.
Hâliya mütevelli Ahî Çelebî’dir.”
1107- Vakf-ı Zeyneb Binti Hâce Teberrük
Vâkıfe-i mezbure iki tahtânî ve bir fevkânî evler ve
selhhâne kurbında Palamud dükkânı ki, hududı vakfiyesinde mesturdır.
Vakfeyleyüb mesâlih-i mescide ta’yin eylemiş hâliya
istifsar olundıkda zâyi olmışdır. Deyu udûl-i sikât haber virdiler.
116- Vakf-ı Tûtî Binti Abdullah Atîka-i Merhum Hacı
Teberrük
Vâkıfe-i mezbure beş yüz akçe vakfeyleyüb sarfeylemiş
ki, ribhinden yılda yigirmi beş akçe Hâce Teberrük mescidinin muma ve yigirmi
beş akçe yakana virile . Hâliya meblağ-ı merkum Debbağ Hacı Durmuş elindedir.
119- Vâkıf-ı mezbûrın 940 cumâdiluhrasının evâsıtında
vâkî olmış Mevlâna Ebussuûd imzasıyle bir vakfiyesi vardır ki mazmunı
zikrolunur.
Asl-ı Vakf
Hâsıl Fi Sene
Nakdiye
1700
170
Şart-ı Vâkıf: Meblağı merkum ribhından Hacı Teberrük
Mescidi’nin imamına ve müezzinine yılda her birine seksen akçe virilüb ikişer
hatme okıyalar. Ziyâdesi mütevelliye ola. Ve tevliyet Hacı Teberrük Mescidi’nin
mütevellisine olub mahalle camaâti hasbî nâzır olalar. Hâliya mütevelli Ahî
Çelebî’dir.”
(
İstanbul Vakıfları Tahrir Defteri 953(1546) Tarihli, 1970:193-195; Encümen
Arşivi, No: 582)
Hoca Teberrük Camii Vakfı ile ilgili bilgiler
1009/1600 Tarihli Vakıf Tahrir Defteri’nde de yer almaktadır. (İstanbul
Vakıfları Tahrir Defteri, 1009/1600 Tarihli, 2004: 301-302)
6-
“Vâkıf-ı Mezburın 926 Rebîulevvelinin evâilinde vâkî olmış Mevlâna Hazma b.
Yusuf imzasıyle bir vakfiyesi vardır ki, mazmunı zikrolunur.
Asl-ı
Vakf
Hâsıl Fi Sene
Hânehâ-i
tahtânî 2 bâb ve zulle ve kenif ve muhavvata hududı yerinde mâlumdur.
Berây-ı
Sükna-yı imam
Hânehâ-i
tahtânî 2 bâb ve zulle ve muhavvata ve kenif hududı yerinde mâlumdur.
Berây-ı
sükna-i müezzin
Hucerât
15 bâb der harem-i mescid Dokuzunda sulaha sâkin olub altısı icâreye virilür.
720
Dekâkin
7 bâb ma’a hucerât fevkânî ve tahtânî 14 bâb ve kenif ve bostan der nezd-i
mescid-i mezbûr Mahdud Mustafa Beğ ve Mevlâna İsa Et-Tabîb ve kethüda mülkleri
ve tarîk-i âmm ile Hâsıl Fi Sene 3421[4]
Hânehâ-i
gurfe ve matbah ve hamam ve fevkânî ve zulle ve hücre ve gurfe-i uhra ve
tahtânî-i âhar 2 bâb ve ahûr ve kenifeyn ve muhavvata ve furun hududı yerinde
meşhurdur.Hâsıl Fi Sene 3960
Bozahâne
ma’a kazğân der mahalle-i altımermer mahdud Kosta ve Dimitri mülkleri ve
tarîk-i âmm ile. Hâsıl Fi Sene 480
Hânehâ-yi
tahtânî 2 bâb ve sofa ve hücre ve mahba’ ve kenif ma’a buyût-i müte’addide der
mahrûse-i Edirne be mahalle-i Kaykı mahdud Ahmed mülki ve tarîk-i âmm ile . Bu
zikrolunan evler haraba müşrif olmağın emr-i padişahî ile nukzı yedi bin beş
yüz akçaya satılub yeri yılda yüz yigirmi akçaya mukata’aya virilmiş. Hâsıl Fi
Sene 120
Hânehâ-i
tahtânî 2 bâb ve zulle ve ahûr ve muhavvata der mahruse-i Edirne be kurb-ı
Deliklu Kaya . Zikrolunan evler harâba müşrif olmağın emr-i padişahî ile
satılub nukzı dokuz bin akçaya ve yeri yılda yigirmi dört akçaya mukata’aya
virilmiş. Hâsıl Fi Sene 24.
Dükkân-ı
Debbâğî ma’a hücre-i fevkânî 2 bâb der mahruse-i Edirne hududı yerinde
meşhurdur. Hâsıl Fi Sene 480
Zemîn-i
maktu’ el-ma’rûf bi İbrahim Paşa Evi der dâhil-i hısn-ı Edirne mahdud Lutfî ve
Haydar Çelebî mülkleri ve mescid divârı ve tarîk-i âmm ile. Hâsıl Fi Sene 100
Yekûn-i
Hâsıl Fi Sene 9309
El-Masraf
Ber Muceb-i Vakfiye
Cihet-i
Tevliyet. Fi Yevm 3
Cihet-i
Nâzır. Fi Yevm 1
Cihet-i
İmam. Fi Yevm 4
Cihet-i
Müezzin ma’a Ferrâşiye Ve Kayyım. Fi Yevm 3
Cihet-i
Eczâ-hânân 10 Neferen. Fi Yevm 10
Cihet-i
Aşir-hân Fi Yevm 1Be-Cihet-i Şem’ ve Hasir. Fi Yevm 1
Cihet-i
Dühn-i Kanâdil. Fi Şehr-i Ramazan 30
Şart-ı
Vâkıf: Eczâ-i mezkurenin birisin imam ve birisin müezzin ukuyub bâkîsini
hücerât-ı mezbûrede sâkin olanlar okuyalar. Ve tevliyet nefsine, ba’dehu
nâibu’ş-Şer’ olana ola. Ve masârıfdan zâid kalursa rakabeye sarf oluna. Hâliya
mütevellisi imam Mahmud’dır.”
(İstanbul
Vakıfları Tahrir Defterleri, 953/1546 Tarihli, 1970:170-171; 1009/1600 Tarihli,
2004:257)
Bibliography
Abdülkerîm El-Müderris, 1983.
Ulemâuna Fi Hidmeti’l-‘İlm Ve’d-Dîn, Neşreden: Muhammed Ali Karadağî,
Dârul-Hurriyye, Bağdat/Irak
Ahıshalı, Recep, 2001. Osmanlı
Devlet Teşkilatında Reisülküttâblık (XVIII. Yüzyıl), Tarih Ve Tabiat Vakfı
Yayınları, İstanbul
Ahmed Cevdet (Paşa), 1300.
Belâğat-ı Osmâniye, İkinci Baskı, Matbaa-i Osmaniye, İstanbul
Ahmed Rif’at, 1293.
Mir’âtu’l-Mekâsid Fi Def’i’l-Mefâsid, İbrahim Efendi Matbaası, İstanbul
Ahunbay, Zeynep, 1994.
Ekmekçizade Ahmed Paşa Medresesi, DBİA. İçinde, 3/146
Altunsu, Dr. Abdülkadir, 1972.
Osmanlı Şeyhülislâmları, Ayyıldız Matbaası, Ankara
Aşık Çelebî, Pîr Muhammed,
Meşâ’iru’ş-Şu’arâ (Tezkire), Yazma, Pertev Paşa
(Süleymaniye) Ktp.No:440
Aşıkpaşazâde, Tevârih-i Âl-i
Osmân, 1332. Ali Beğ Neşri, Matbaa-i Âmire, İstanbul
Ayanoğlu, Fazıl İsmail,
1958.Fatih Devri Ricali Mezar Taşları, Makale,Vakıflar Dergisi Sayı: IV İçinde, Shf. 193-208, Vakıflar Umum Müdürlüğü
Neşriyatı, Ankara
Ayvansarâyî, Hâfız Hüseyin, 1281.
Hadîkatu’l-Cevâmi’, Cilt. 1-2, Matbaa-i Âmire, İstanbul
Ayvansarâyî, Hâfız Hüseyin, 1987.
Hadîkatu’l-Cevâmi’, Cilt. 1-2; Hazırlayan: İhsan Erzi, Tercüman Yayınları,
İstanbul
Ayvansarâyî, Hâfız Hüseyin,
2001.Hadîkatu’l-Cevâmi’, Hazırlayan: A. Nezih Galitekin, İşaret Yayınları,
İstanbul
Ayvansarâyî, Hâfız Hüseyin, 1978.
Vefeyâtı Selâtîn Ve Meşâhîr-i Ricâl, Hazırlayan:Fahri Ç. Derin, İstanbul
Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, No:2241, İstanbul
Ayvansarâyî, Hâfız Hüseyin, 1985.
Mecmuâ-i Tevârîh, Hazırlayanlar:Fahri Ç.
Derin-Vâhid
Çabuk, İstanbul Üniversitesi
Edebiyat Fakültesi Yayınları, No:3092, İstanbul
Ayverdi, Ekrem Hakkı, 1958. Fatih
Devri Sonlarında İstanbul Mahalleleri, Şehrin İskânı Ve Nüfusu, Vakıflar Umum
Müdürlüğü Neşriyatı, Ankara
Ayverdi, Ekrem Hakkı, 1989.
Osmanlı Mimârîsinde Fâtih Devri, Cilt. III.-IV. 2. Baskı, İstanbul Fetih
Cemiyeti Yayınları, İstanbul
Babinger, Franz, 1992. Osmanlı
Tarih Yazarları Ve Eserleri, Çeviren:Prof. Dr. Coşkun Üçok, İkinci Baskı,
Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara
Bağdatlı İsmail Paşa,1951.
Hediyyetu’l-Ârifîn-Esmâu’l-Müellifîn, C. 1-2. İstanbul
Baltacı, Dr. Cahid, 1976.
XV.-XVI. Asırlarda Osmanlı Medreseleri-Teşkilât/Tarih, İrfan Matbaası, İstanbul
Beysanoğlu, Şevket, 1996.
Anıtları Ve Kitâbeleri İle Diyarbakır Tarihi, Cilt. 1-2, Diyarbakır Büyükşehir
Belediyesi, Kültür Ve Sanat Yaınları, MNG Tanıtım, Ankara
Bursalı, M. Tahir, 1333-1342.
Osmanlı Müellifleri, Cilt.1-3, Matbaa-i Âmire, İstanbul
Çobanoğlu, Ahmet Vefa, 1994.
Mimar Ağa Mescidi, DBİA. İçinde, 5/467, Tarih Vakfı, Yurt Yayınları, İstanbul
Çobanoğlu, Ahmet Vefa, 1996.
Mimar Ağa Mescidi, Makale, Aslanapa Armağanı İçinde, Shf. 71-76, Bağlam
Yayınları, İstanbul
Demiralp, Yekta, 1996. Akşehir Ve
Köylerindeki Türk Anıtları, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara
Doğru, Dr. Halime, 1997. XV. Ve
XVI. Yüzyıllarda Sivrihisar Nahiyesi, TTK Yayınları, TTK Basımevi, Ankara
Eminönü Camileri, 1987. Türkiye
Diyanet Vakfı Eminönü Şubesi Yayınları, İstanbul
Evliyâ Çelebî, Seyahatnâme,
Yazma, TKS. Müzesi, Bağdat. 304
Eyice, Semavi, 1972. İstanbul’un
Ortadan Kalkan Bazı Tarihi Eserleri, Tarih Dergisi, Sayı 26. İçinde, Shf.
129-164, İstanbul
Eyice, Semavi, 1973. İstanbul’un
Ortadan Kalkan Bazı Tarihi Eserleri, Tarih Dergisi, Sayı 27. İçinde, Shf.
133-178, İstanbul
Gelibolulu, Mustafa Âlî,
Künhü’l-Ahbâr, Yazma, Süleymaniye (Es’ad Efendi) Kütüp. No:2162
Hânî, Abdülmecîd b. Muhammed, 1308. El-Hadâiku’l-Verdiyye
Fi Hakâiki Ecillâi’n-Nakşibendiyye, Dâru’t-Tiba’ati’l-‘Âmire, İstanbul
Hânî, Abdülmecîd b. Muhammed, 1996.
El-Kevâkibu’d-Durriyyetu ‘Ala’l-Hadâiki’l-Verdiyye Fi
Ecillâi’s-Sâdeti’n-Nakşebendiyye, Dâru’l-Beyrûtî, Şam
Haskan, Mehmet Nermi, 1995.
İstanbul Hamamları, Türkiye Turing Ve Otomobil Kurumu Yayınları, İstanbul
Haskan, Mehmet Nermi, 1996. Eyüp
Sultan Tarihi, Eyüp Sultan Vakfı Yayınları, İstanbul
Hüseyin Vassaf, 2006. Sefîne-i
Evliya, Cilt. 1-5, Hazırlayanlar: Prof. Dr. Mehmet Akkuş-Prof. Dr. Ali Yılmaz,
Kitabevi Yayınları, İstanbul
İlmiye Salnâmesi, 1334. Matbaa-i
Âmire, İstanbul
Hoca Saadeddin, 1992-1999.
Tâcu’t-Tevârîh, Hazırlayan: İsmet Parmaksızoğlu, Cilt.1-5, Kültür Bakanlığı
Yayınları, Ankara
İstanbul Sıbyan Mektepleri Teftiş
Defteri, 1330/1914 Tarihli, Yazma, Ankara Milli Kütüphane, A1120
İstanbul Vakıfları Tahrîr
Defteri, 953/1546 Tarihli, Neşredenler: Ord. Prof. Ömer Lütfi Barkan-Ekrem
Hakkı Ayverdi, İstanbul Cemiyeti Neşriyatı, 1970. Baha Matbaası, İstanbul
İstanbul Vakıfları Tahrîr
Defteri, 1009/1600 Târîhli, Hazırlayan: Doç. Dr. Mehmet Canatar, İstanbul Fetih
Cemiyeti Yayınları, 2004. İstanbul
Kınalızâde Hasan Çelebî, 1989.
Tezkiretu’ş-Şu’arâ, Hazırlayan, Dr. İbrahim Kutluk, Cilt.1-2, 2. Baskı, TTK.
Yayınları, Ankara
Koca Sinan Paşa, Telhisler,
Yazma, TSK. Revan Köşkü, No: 1951
Koca Sinan Paşa’nın Telhisleri,
2004. Hazırlayan: Halil Sahillioğlu, IRCICA Yayınları, İstanbul
Kumbaracılar, İzzet, 1938.
İstanbul Sebilleri, Kültür Bakanlığı Yayınları, MEB. Basımevi, İstanbul
Kütükoğlu, Mübahat S. 2000. XX.
Asra Yetişen İstanbul Medreseleri, TTK Yayınları, TTK Basımevi, Ankara
Lâmi’î Çelebî, H.937. Dîvân,
Yazma-Müellif Hattı, Millet Yazma Eserler Kütüphanesi, Ali Emiri-Manzum, No:
380
Lâmi’î Çelebî, 1270. Tercüme-i
Nefehâtu’l-Üns (Abdurrahman Câmî), Dâru’t-Tibâ’ati’l-‘Âmire, İstanbul
Latîfî, 2000. Tezkiretu’ş-Şu’arâ
Ve Tabsiratu’n-Nuzamâ, Hazırlayan: Yrd. Doç. Rıdvan Canım, A. Kültür Merkezi
Başkanlığı Yayınları, TTK Basımevi, Ankara
Lütfî Paşa, 1341. Tevârih-i âl-i
Osman, Âli Beğ Neşri, Matbaa-i Âmire, İstanbul
M. Süreyyâ, 1308-1315. Sicill-i
Osmânî, Cilt. 1-4, İstanbul
Mehmed Ziyâ, İhtifâlci, 1336-1928.
İstanbul Ve Boğaziçi, Cilt. 1-2, Dâru’t-Tibâ’ati’l-Âmire, İstanbul
Millingen, Alexander Van, 1912.
Byzantine Churches In Constantinople, Their History And Architecture, Macmillan
And Co, Limited, London
Muhammed Emîn Zeki Beg, 2006.
Meşâhîru’l-Kurd Ve Kürdistan Fi’l-‘Ahdi’l-islâmî, Tercüme: Es-Seyyide
Kerîmetuh, Önsöz Ve İlâve: Muhammed Ali Avnî, Cilt. 1-2, 2. Baskı,
Dâru’z-Zamân, Şam/Suriye
Müneccimbaşı, Ahmed b. Lütfullah,
1995. Câmi’u’d-Düvel, Osmanlı Tarihi, Metin-Notlar Ve Çeviri: Ahmed Ağırakça,
İnsan Yayınları, İstanbul
Müneccimbaşı Ahmed Dede,
Müneccimbaşı Tarihi, Terc: İsmail Erünsal, Cilt.1-2, Tercüman 1001 Temel Eser,
No:37, İstanbul
Müstakîmzâde, Süleyman Saadeddîn,
1210. Mecelletu’n-Nisâb Fi’n-Nesebi Ve’l-Küna Ve’l-Elkâb, Yazma, Süleymaniye
(Hâlet Efendi) Kütüphanesi, No:628; Tıpkıbasım, 2000. Kültür Bakanlığı
Yayınları, Ankara
Müstakîmzâde, Süleyman Saadeddîn,
Devha 1978. Devhatu’l-Meşâyih Maa Zeyl, Tıpkıbasım Çağrı Yayınları, İstanbul
Neşrî, Cihannümâ, 1951-1955.
Franz Taeschner Yayını, Band 1-2, Otto Harrassowitz, Leipzig
Nişancı Mehmed Paşa, 1290.
Târih-i Nişancı Mehmed Paşa, Matbaa-i Âmire, İstanbul
Osmanzâde Tâib Ahmed, 1271.
Hadîkatu’l-Vüzerâ, Cerîde-i Havâdis Matbaası, İstanbul
Ousterhout, Robert-Başgelen,
Nezih, 2005. Monuments Of Unaging Intellect, Historic Postcards Of Byzantine
İstanbul, Arkeoloji Ve Sanat Yayınları-İstanbul Büyükşehir Belediyesi Ortak
Yayını, Istanbul
Öngören, Reşat,2003. Tarihte Bir
Aydın Tarikatı: Zeynîler, İnsan Yayınları, İstanbul
Öz, Tahsin. 1997. İstanbul
Camileri, Cilt.1-2, 3. Baskı, TTK. Yayınları, TTK. Basımevi, Ankara
Peçevî İbrahim Efendi, 1283.
Târîh-i Peçevî, Cilt.1-2, Matbaa-i Âmire, İstanbul
Rıza Es-Seyyid, Tezkire-i Rızâ,
1316. İkdam Gazetesi Neşriyatı, İkdâm Matbaası, Dersaâdet.
Saatçi, Prof Dr. Suphi, 2005. Bir
Osmanlı Mucizesi: Mimar Sinan, Ötüken Yayınları, İstanbul
Sâ’î Mustafa Çelebî, 2003.
Yapılar Kitabı, Tezkiretü’l-Bünyân Ve Tezkiretü’l-Ebniye, Hazırlayan: Hayati
Develi, K. Kitaplığı, İstanbul
Sâkıb Dede, 1283. Sefîne-i
Nefîse-i Mevleviyân, Cilt. 1-2-3, Matbaa-i Vehbiyye, Kahire
Sehî, Edirneli Sehî Bey, 1325.
Tezkire-i Sehî, Tâbı’ Ve Nâşiri: Mehmed Şükrü, Âmedi Matbaası, İstanbul
Sehî Bey, 1980. Tezkire,
Hazırlayan:Mustafa İsen, Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul
Selânîkî Mustafa Efendi, Târîh-i
Selânîkî, 1281. Matbaa-i Âmire, İstanbul
Selânîkî Mustafa Efendi, Târîh-i
Selânîkî,1999. 2. Baskı, Cilt.1-2. Hazırlayan: Prof.Dr. Mehmet İpşirli, TTK
Yayınları, TTK Basımevi, Ankara
Sinan Paşa, 1971. Tazarru’nâme,
Hazırlayan: A.Mertol Tulum, MEB. Yayınları, İstanbul
Sönmez, Y. Doç. Dr. Zeki, 1988.
Mimar Sinan İle İlgili Tarihi Yazmalar-Belgeler, Mimar Sinan Üniversitesi
Yayınları, İstanbul
Solakzâde, Mehmed Hemdemî, 1297.
Solakzâde Târîhi, Mahmud Beğ Matbaası, İstanbul
Şerifoğlu, Ömer Faruk, 1995. Su
Güzeli-İstanbul Sebilleri, İBB. Kültür İşleri Daire Başkanlığı Yayınları,
İstanbul
Tabîbzâde, M. Şükrü, Mecmuâ-i
Tekâya Ve Ekleri, Yazma, İBB-Taksim Atatürk Kitaplığı, BY. K.75 Ve Ekleri;
Turgut Kut Yayını, 1995. Harvard University Press, Edited By Şinasi
Tekin&Gönül Alpay Tekin
Tanışık, İbrahim Hilmi, 1943.
İstanbul Çeşmeleri, I. İstanbul Ciheti, Maârif Vekilliği, Antikite Ve Müzeler
Müdürlüğü Yayınları, Maarif Matbaası, İstanbul
Tarlan,Ali Nihat, 1992. Necati
Beğ Dîvânı, Akçağ Yayınları, Ankara
Taş, Yrd. Doç. Dr. Kenan Ziya,
1999. Osmanlılarda Lalalık Müessesesi, Kardelen Kitabevi, Isparta
Taşköprülüzâde, Usâmeddîn Ebu’l-Hayr, 1985. Eş-Şekâik
En-Nu’mâniyye Fi Ulemâi’d-Devleti’l-Usmâniyye, Tahkik Ve Neşreden: Ahmed Subhi
Furat, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, Edebiyat Fakültesi
Basımevi, İstanbul
Tosun, Necdet, 2002. Bahâeddîn
Nakşbend: Hayatı, Görüşleri, Tarîkatı, İnsan Yayınları, İstanbul
Türkiye’de Vakıf Âbideler Ve
Eserler, 1983. Cilt. III. Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara
Uzunçarşılı, Prof. Dr. İsmail
Hakkı, 1984. Osmanlı Devletinin İlmiye Teşkilâtı, TTK. Yayınları, TTK.
Basımevi, İkinci Baskı, Ankara
Uzunçarşılı, Prof. Dr. İsmail
Hakkı, 1988. Osmanlı Devletinin Saray Teşkilâtı, TTK. Yayınları, TTK. Basımevi,
Üçüncü Baskı, Ankara
Ülgen, Mimar Ali Saim, 1939.
Fatih Devrinde İstanbul, Vakıflar Umum Müdürlüğü Neşriyatı, Ankara
Ülgen, Y. MimarAli Saim, 1989.
Mimar Sinan Yapıları (Mimari Çizimler), TTK. Yayınları, TTK. Basımevi, Ankara
Ünver, Süheyl, 1944. Hızır
Çelebî, Nümune Matbaası, İstanbul
Ünver, A. Süheyl, 1996. İstanbul
Risaleleri, Cilt.5. İBB. Kültür İşleri Daire Başkanlığı Yayınları, İstanbul
Yüksel, İ. Aydın, 1983. Osmanlı
Mimârisinde II. Bâyezîd-Yavuz Selim Devri, V. Cild, İstanbul Fetih Cemiyeti
Yayınları, İstanbul
Yüksel, İ. Aydın, 2004. Osmanlı
Mimârisinde Kânûnî Sultan Süleyman Devri, VI. Cild, İstanbul Fetih Cemiyeti
Yayınları, Nurol Matbaacılık, İstanbul
Arşivler:
BOA
BOA, PPK (Plan-Proje-Kroki)
Tarihi Eserler Encümeni Arşivi
İ. Hakkı Konyalı Arşivi
Muallim Cevdet Evrakı Ve Fotoğraf
Arşivi
Sultan II. Abdülhamîd (Yıldız)
Fotoğraf Arşivi
Oktay Aslanapa Sergisi Fotoğraf
Arşivi
A. Süheyl Ünver Arşivi
[1]
Bkz. Ek Bölüm
[2]
“ Mezkûr medrese müştemilâtı ile 1324 târihinde, Vefâ harikinde yanmış arsa
haline gelmiştir. Bazı yan dıvar aksamı mevcuttur.” (Encümen Arşivi, No:582)
[3]
Hoca Teberrük’ün Galatasaray mektebi civârında Gül Baba Zâviyesi denilen
misâfirhâneyi te’sis ettiği ve hudutlarının vakfiyede yazılı olduğu bu kayıtdan
anlaşılmaktadır. Buna iki bağ, çeşme ve toprağı vakfeylemiştir. Hoca Teberrük
Mescidi Mahallesi Vefâ’da Kırkçeşme’den Atlamataşı’na kadarki sahayı işgâl
ederdi. Mescid bu semtte Yahya Güzel sokağında idi. Bu nâmla anılırdı. 1934
senesinde lağvedilerek Kırkçeşme mahallesine alınmıştır. (İstanbul Vakıfları
Tahrir Defteri 953/1546 Tarihli, 1970:193; Ayverdi, 1958:26)
[4]
Vakfiye kaydında belirtilen mescide akar için yapılan bu hücre ve dükkanlar,
aşağıda Mehmed Ziyâ Bey’in eserinden alıntıladığımız gibi, 31 Mayıs 1334/1918
günü çıkan yangında yanmış olup, yerleri Teşrîn-i Sânî (Kasım) 1339/1923’te yol
açılırken, yola katılmıştır.
Yorumlar
Yorum Gönder