İstanbul’un Kaybolan Camileri: Çivici Limanı Cami-i Şerîfi

İstanbul’un Kaybolan Camileri:  Çivici Limanı Cami-i Şerîfi

Cami, Beyoğlu ilçesi, Tophane’de, 24999 Ada, 13 Parselde yer almaktaydı. Bu cami ile alakalı Ayvansarâyi Hadfika’da şu bilgileri vermektedir:

“ Çivici Limanı Mescidi Der Salıpazarı

Bânisi Mahmud Çavuş nâm kimesne olup, mahall-i mezkûr fi’l-asl bir çemenzâr namazgâh iken, mezbûr Mahmud Çavuş bârândan muhafaza içün üzerine yalnız bir sakf binâ edüp ba’de zemân mescid olmuşdur. Ba’dehu muhterik olmağla Tahvîl Kalemi Kîsedârı bulunan İzârî El-Hâcc Mehmed Efendi kârgîr olarak fevkânî binâ ve ihyâ edüp minber dahi vaz’ eylemişdir.Fi 1153.

Mumaileyh, târîh-i mezkûrdan on altı sene mürûrunda ” اثر حكمت Eser-i Hikmet 1169 “ târhinde intikâl eyleyerek mahall-i mezbûrda medfûndur. Câmi-i mezkûrun kurbünde mekteb dahi binâ eylemişdir. Mahallesi dükkânlardır. (Ayvansarâyî, Hadîka, Mustafa Rakım Nüshası, 1231:168b; Matbu Nüsha, 1281:2/77; Galitekin Yayını, 2001:478)

Sultan IV Murad devri çavuşlarından olan Mahmud Çavuş, burası çimenlik-sofa bir namazgâh iken, yağmurdan korumak için üstünü çatı ile kapamış, sonradan mescide dönüşmüştür. Mescid bir yangında yandığından,Divân-ı Hümayun Tahsil kalemi kesedarlarından İzâri Hacı Mehmed Efendi tarafından kargir, fevkâni kubbeli ve taş-tuğla örmeli minareli olarak 1153/1740 tarihinde yeniden inşâ ve ihyâ edilmiştir.

İzârî Hacı Mehmed Efendi ise, 1169/1755-1756 yılında vefat etmiş olup, Câmiin haziresinde defnedilmiştir. İzârî El-hâcc Mehmed Efendi’nin hâcegân kavuklu büyükçe mezar şahidesinde şu kitâbe okunmaktaydı:

هوالخلّاق الباقی

صاحب الخيرات و الحسنات

و راغب الصدقات و المبرّات

مرحوم و مغفور المحتاج الی رحمة

ربّه الغفور سابقا ديوان همايون

كيسه داری عذاری الحاجّ محمّد

افندی روحيچون الفاتحه

سنه ١١٦٩

Huve’l-Hallâku’l-Bâkî

Sâhibu’l-Hayrât Ve’l-Hasenât

Ve raâğibu’s-Sadakât ve’l-müberrât

Merhûm ve mağfûr el-Muhtâc ila rahmeti

Rabbihi’l-Ğafûr sâbıkan Dîvân-ı Hümâyun

Kîsedârı İzârî El-Hâcc Muhammed

Efendi ruhu içün El-Fâtiha

Sene 1169

Cami, kargir, fevkâni, kubbeli olup kubbe kasnaklarında birer revzene bulunmaktaydı. Kubbeli ana yapının dört yanında küçük yarım kubbeli çıkıntılar yer almaktaydı. üst pencere söveleri önceleri sivri kemerli iken, 19. Yüzyılından sonundaki tamirlerde yuvarlak/kavisli hale getirilmiştir. Cami duvarları 18. Yüzyıl yapılarında çok ça rastlanan kesme taş ve tuğla karışımı örgülüydü . Cami duvarları ve minaresi son dönem tamirlerinde sıvanmıştır. Minaresinın de aynı şekilde son dönem müdahaleleri ile mimari yapısı bir hayli değişmiş, sivri minare külahı, kavisli hale getirilmiş, şerefesi ve taş yapılı şerefe korkuluğu demirli olanla değiştirilmiştir. Camiin ön sahil tarafındaki tek katlı ahşap çatılı murabba şeklindeki mektep binasının ise ne zaman yıkıldığıyla alakalı elimizde bir bilgi bulunmamaktadır. Câmi binası, 1939 yılında, daha önce kadro harici bırakıldığından burayı kullanan askeriye tarafından dikimhaneye çevrilmiştir. 28 Haziran 1939 tarihli Maarif Vekâletine ait resmi belgede, askeri idarenin bu cami binasını dikimhane olarak kullanma talebine karşılık, buranın evkâf idaresine ait olduğu, askeriyeye devredildiği takdirde binanın tahribine izin verilmemesi şart koşulması belirtilmiştir. Ancak buna rağmen, Çivici Limanı/İzârî El-Hâcc Mehmed Efendi câmii 1957 yılında, Meclis-i Mebusan Caddesi açılırken, İzârî Mehmed Efendi’nin mezarı ile birlikte tümü ile ortadan kaldırılmıştır.

Bibliography

Ayvansarâyî, Hafız Hüseyin, 1231. Hadîkatu’l-Cevâmi’, Yazma, Müstensih: Hattat Mustafa Râkım, İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi Yazmaları, TY 8872

Ayvansarâyî, Hâfız Hüseyin, 1281. Hadîkatu’l-Cevâmi’, Cilt. 1-2, Matbaa-i Âmire, İstanbul

Ayvansarâyî, Hâfız Hüseyin, 2001.Hadîkatu’l-Cevâmi’, Hazırlayan: A. Nezih Galitekin, İşaret Yayınları, İstanbul

İstanbul Kültür Ve Sanat Ansiklopedisi, 1984. Tercüman Kültür Yayınları, İstanbul

Koçu, Reşad Ekrem, 1966. İstanbul Ansiklopedisi, Cilt..1-11, Koçu Yayınları, İstanbul

Mehmed Râif, 1314. Mir’ât-ı İstanbul, İstanbul

Mehmed Süreyya, 1308-1315. Sicill-i Osmani, Cilt.1-4,

Öneş, Ethem Ruhi, 1998. Mabedler Şehri İstanbul’un Tarihi Mescid Ve Camileri, İstanbul Ajans Yayıncılık, İstanbul

Öz, Tahsin. 1997. İstanbul Camileri, Cilt.1-2, 3. Baskı, TTK. Yayınları, TTK. Basımevi, Ankara

1936'da Çivici Limanı Cami-i Şerîfi Ayakta İken

1936'da Çivici Limanı Cami-i Şerîfi Ayakta İken-2

1936'da Çivici Limanı Cami-i Şerîfi Ayakta İken-3

1936'da Çivici Limanı Cami-i Şerîfi'nin Dâhili Görünüşü.

Çivici Limanı Cami-i Şerîfinin İkinci Bânîsi İzârî Hacı Mehmed Efendi'nin Bugün Mevcut Olmayan Kabri. 1936

Çivici Limanı Cami-i Şerîfinin İkinci Bânîsi İzârî Hacı Mehmed Efendi'nin Bugün Mevcut Olmayan Mezar Şâhidesi Ve Kitâbesi. 1936

Tophâne-Nusretiye Ve Çivici Limanı Camileri.